گذشته از آثار اخروى اعمال كه ميدان نمايش آن آثار پس از مرگ در عالم برزخ و قيامت است ، در اين دنيا نيز اعمال در چند برنامه زندگى انسان تأثير گذاشته و مىگذارد : 1 . خواب و رؤيا خواب و رؤياهاى انسان به شدّت تأثيرپذير از اعمال و رفتار اوست و داراى دو ويژگى مهم است : اوّل آنكه عمومى است ؛ يعنى تمام انسانهاى روى زمين خواب مىبينند و اين مهم استثنا ندارد دوم آنكه اختيارى نيست ؛ يعنى كسى نمىتواند بگويد من اراده كردم كه خواب نبينم و نديدم يا بر عكس آن ، گرچه در برخى از روايات براى ديدن برخى از ارواح طيّبه در خواب دستور العملهايى داده شده است ، امّا اين مهم به مدعاى ما كه اصل در خواب عدم اختيار است ضربه و خدشه‌اى نمىزند . گذشته از نكتهء فوق ، از نظر كسانى كه مادّى فكر مىكنند و معتقد به نيروى غيبى نيستند ، منشأ خواب و رؤيا اعمال و رفتار انسان و مربوط به گذشته انسان است ، امّا از نظر دين ، خواب ، تنها مربوط به گذشته انسان نمىشود و مربوط به آينده نيز هست . رؤياهاى صادقه‌اى كه حتّى در قرآن نيز بدان اشاره شده است ، نمونهء كامل اين مطلب است كه بعنوان نمونه مىتوان به خواب حضرت ابراهيم عليه السلام اشاره كرد : در تفاسير آمده است كه نخستين بار حضرت ابراهيم عليه السلام اين خواب را در شب « ترويه » و دو بار ديگر يعنى شب عرفه و شب عيد قربان ، نهم و دهم ذى الحجه ، ديد و مأمور شد ، تا فرزندش اسماعيل را در منى قربانى كند . يكى ديگر از رؤياهاى صادقه‌اى كه قرآن نيز بدان اشاره كرده است داستان همراهان حضرت يوسف عليه السلام بود كه در زندان خواب ديدند و ايشان تعبير كرد . در